Σε μια έρευνα που αφορά σχέση, οικογενειακή διαφορά, επαγγελματική διένεξη ή εξαφάνιση προσώπου, η πίεση για απαντήσεις είναι συχνά μεγάλη. Μέσα σε αυτή την πίεση ακούγονται και προτάσεις που φαίνονται σωτήριες: κάποιος υπόσχεται «πρόσβαση» σε λογαριασμούς τρίτων, σε μηνύματα, σε email, ακόμη και σε τραπεζικά ή φορολογικά δεδομένα, με το επιχείρημα ότι έτσι θα βρεθεί γρήγορα η αλήθεια. Η υπόσχεση ακούγεται λύση. Στην πράξη, είναι το πρώτο σημείο όπου ο ενδιαφερόμενος οφείλει να σταματήσει και να σκεφτεί.
Δύο ζητήματα αξίζουν προσοχή πριν από οποιαδήποτε συμφωνία. Πρώτον, αν η υπόσχεση είναι νόμιμη και τι συνέπειες έχει για εκείνον που τη ζητά ή την αποδέχεται. Δεύτερον, αν υπάρχει γραπτή εκτίμηση κόστους και σχέδιο ενεργειών πριν ξεκινήσει η παραμικρή εργασία. Όπου λείπει το ένα ή το άλλο, η συνεργασία ξεκινά με ρίσκο που συνήθως το πληρώνει ο πελάτης.
Η υπόσχεση πρόσβασης σε ξένους λογαριασμούς κρύβει νομικό κίνδυνο για εσάς
Η πρόσβαση σε λογαριασμό τρίτου χωρίς τη συγκατάθεσή του δεν είναι υπηρεσία που μπορεί να παρασχεθεί νόμιμα, όσο πειστική κι αν ακούγεται η διαφήμιση. Το Σύνταγμα, στο άρθρο 19, κατοχυρώνει το απόρρητο των επικοινωνιών, ενώ η παράγραφος 3 του ίδιου άρθρου ορίζει ότι αποδεικτικά μέσα που αποκτήθηκαν με παραβίασή του δεν λαμβάνονται υπόψη. Ο Ποινικός Κώδικας, στο άρθρο 370Α, προβλέπει κυρώσεις για παράνομη υποκλοπή ή καταγραφή, ενώ το πλαίσιο συμπληρώνεται από τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (ΕΕ) 2016/679 και τον νόμο 4624/2019. Με άλλα λόγια, το ζήτημα δεν είναι τεχνικό αλλά καθαρά νομικό: όποιος υπόσχεται τέτοια πρόσβαση υπόσχεται πράξη που ο νόμος απαγορεύει.
Το σημαντικότερο για τον πελάτη είναι ότι ο κίνδυνος δεν βαραίνει μόνο εκείνον που εκτελεί. Όποιος αναθέτει, ζητά ή αποδέχεται τέτοιο υλικό εκτίθεται ο ίδιος σε ποινικές και αστικές συνέπειες, ακόμη κι αν δεν άγγιξε ποτέ ο ίδιος μια συσκευή. Παράλληλα, υπάρχει και ένας κίνδυνος που σπάνια υπολογίζεται: όποιος αποδεικνύει στην πράξη ότι μπορεί να μπει σε ξένο λογαριασμό, γνωρίζει επίσης πόσο εύκολο είναι να μπει και στον δικό σας. Η εμπιστοσύνη σε έναν τέτοιο επαγγελματία είναι, εκ των πραγμάτων, αμφίδρομη απειλή.
Γιατί το «αποδεικτικό» υλικό συνήθως δεν στέκει
Ακόμη και στην περίπτωση που κάποιος παραδώσει υλικό από παράνομη πρόσβαση, το υλικό αυτό δεν έχει την αξία που του αποδίδεται στη συζήτηση. Δεν μπορεί να αξιοποιηθεί με ασφάλεια σε δικαστική διαδικασία, ο δικηγόρος δεν μπορεί να χτίσει πάνω του, και το δικαστήριο το αξιολογεί κατά περίπτωση. Το αποτέλεσμα είναι διπλή ζημιά: ο πελάτης έχει πληρώσει, έχει εκτεθεί νομικά και παραμένει χωρίς αξιοποιήσιμο αποδεικτικό υλικό. Αντίθετα, μια νόμιμη έρευνα παράγει ύλη που αντέχει σε έλεγχο: καταγραφές σε δημόσιους χώρους, στοιχεία από δημόσιες πηγές και μητρώα, διακριτικές επιτόπιες ενέργειες, χρονολογημένη τεκμηρίωση. Η διαφορά δεν είναι ηθική απόχρωση, είναι πρακτική αξία.
Το κόστος δεν είναι μόνο οικονομικό
Όταν μια υπόσχεση ακούγεται υπερβολικά βολική, αξίζει να αναρωτηθεί κανείς τι ακριβώς αγοράζει. Στις περιπτώσεις αυτές το πραγματικό κόστος περιλαμβάνει την έκθεση σε ποινική ευθύνη, την απώλεια ελέγχου προσωπικών δεδομένων, τον κίνδυνο εκβιασμού και την πιθανότητα να χαθεί πολύτιμος χρόνος σε μια πορεία που δεν οδηγεί πουθενά. Το χρηματικό ποσό που ζητείται μπροστά είναι συνήθως το μικρότερο μέρος της ζημιάς.
Τι πρέπει να περιλαμβάνει η γραπτή εκτίμηση κόστους
Στη νόμιμη έρευνα δεν υπάρχει ενιαίος τιμοκατάλογος, γιατί καμία υπόθεση δεν μοιάζει με την άλλη: διαφέρουν η διάρκεια, η γεωγραφία, ο αριθμός των ερευνητών που απαιτούνται και το υλικό που πρέπει να συγκεντρωθεί. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, η σοβαρή διαδικασία ξεκινά με μια εμπιστευτική πρώτη συζήτηση —στο γραφείο, στο τηλέφωνο ή με βιντεοκλήση— χωρίς δέσμευση, και καταλήγει σε εξατομικευμένη γραπτή εκτίμηση κόστους και γραπτό σχέδιο ενεργειών πριν αρχίσει οποιαδήποτε εργασία.
Η εκτίμηση αυτή δεν είναι τυπικό χαρτί. Πρέπει να εξηγεί ποιες ενέργειες προβλέπονται, σε ποια φάση, με ποιο παραδοτέο και με ποια παραδοχή κόστους, ώστε να μπορείτε να συγκρίνετε το αρχικό πλάνο με την πορεία της υπόθεσης. Εξίσου σημαντικό είναι να ορίζεται τι συμβαίνει όταν αλλάζουν τα δεδομένα: σε μια έρευνα, μια νέα πληροφορία μπορεί να ανατρέψει το σχέδιο, και το λογικό είναι να υπάρχει πρόβλεψη για ενημέρωση και προσαρμογή, όχι αιφνιδιασμός με νέες χρεώσεις.
Ερωτήσεις που αξίζει να κάνετε πριν υπογράψετε
Ζητήστε την εκτίμηση γραπτώς και ζητήστε να περιγράφει με σαφήνεια τι περιλαμβάνεται και τι όχι. Ρωτήστε ποιος θα χειρίζεται προσωπικά την υπόθεση, πώς θα ενημερώνεστε και σε ποια σημεία της διαδικασίας. Ρωτήστε επίσης τι γίνεται αν η έρευνα δεν αποδώσει τα αναμενόμενα: κανένας σοβαρός επαγγελματίας δεν εγγυάται αποτέλεσμα, γιατί το αποτέλεσμα εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά. Αντίθετα, υποσχέσεις του τύπου «θα τα βρούμε όλα» ή «δεν πληρώνετε αν δεν πετύχει» συνήθως κρύβουν είτε ανεπαρκή σχεδιασμό είτε σκοπιμότητα.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν ζητείται προπληρωμή χωρίς παραστατικό ή όταν το κόστος παρουσιάζεται ως «πακέτο» για παραδοτέο που δεν περιγράφεται. Η διαφάνεια στο κόστος δεν είναι ευγένεια, είναι δείκτης μεθόδου: όποιος μπορεί να περιγράψει νόμιμες ενέργειες μπορεί και να τις κοστολογήσει αναλυτικά.
Πώς ξεχωρίζετε τον αξιόπιστο επαγγελματία από τον «μεσάζοντα»
Το πρώτο φίλτρο είναι η άδεια. Ένας ιδιωτικός ερευνητής οφείλει να μπορεί να δείξει την άδειά του —στην περίπτωση του Πέτρου Δρόλια, ο αριθμός άδειας όπως δημοσιεύεται είναι Αρ. Αδείας 4891/7/1/90-δ’, με επαγγελματική δραστηριότητα από τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Το δεύτερο φίλτρο είναι η διεύθυνση: ένα πραγματικό γραφείο, με ραντεβού, είναι ελέγξιμο. Το τρίτο είναι η συνέπεια λόγων: όποιος περιγράφει μόνο νόμιμες μεθόδους και εξηγεί από την πρώτη κουβέντα τι δεν γίνεται, είναι πιο αξιόπιστος από εκείνον που υπόσχεται τα πάντα.
Σε αυτό το σημείο αξίζει να θυμάστε ότι η επιλογή ενός αδειοδοτημένου ντετεκτιβ κρίνεται από στοιχεία που μπορείτε να επαληθεύσετε μόνοι σας: αριθμός άδειας, διεύθυνση γραφείου, γραπτή εκτίμηση κόστους πριν από την ανάληψη εργασίας, σαφής περιγραφή των ορίων της έρευνας. Όταν αυτά τα τέσσερα συνυπάρχουν, η συζήτηση μεταφέρεται από τις υποσχέσεις στη μέθοδο.
Ποια είναι τα όρια που πρέπει να ακούσετε ρητά
Η νόμιμη έρευνα κινείται σε συγκεκριμένο πλαίσιο: παρατήρηση σε δημόσιους χώρους, έρευνα σε δημόσιες πηγές και μητρώα, διακριτικές επιτόπιες ενέργειες και συνομιλίες με πρόσωπα που δέχονται να μιλήσουν, γραπτή και χρονολογημένη τεκμηρίωση. Δεν περιλαμβάνει υποκλοπές τηλεφωνικών συνδιαλέξεων, ανάγνωση μηνυμάτων τρίτων, είσοδο σε λογαριασμούς ή συσκευές άλλων ενηλίκων, τοποθέτηση κρυφού GPS ή λογισμικού σε ξένο όχημα ή κινητό, απόκτηση τραπεζικών, τηλεφωνικών ή φορολογικών στοιχείων τρίτων, καταγραφή σε ιδιωτικούς χώρους. Όποιος σας τα προσφέρει, σας προσφέρει πρόβλημα.
Αντίστοιχα, ο έλεγχος νομιμότητας και σκοπιμότητας πρέπει να γίνεται στην αρχή, όχι στο τέλος. Η ανάθεση έρευνας είναι σύννομη όταν ο πελάτης έχει έννομο συμφέρον και θεμιτό σκοπό· αυτό εξετάζεται πριν από την παραμικρή ενέργεια, μαζί με το τι είναι εφικτό. Το τελικό παραδοτέο είναι μια γραπτή αναφορά με χρονολόγιο, τοποθεσίες και σαφή διάκριση ανάμεσα σε ό,τι αποδείχθηκε και σε ό,τι εκτιμάται, την οποία μπορεί να αξιολογήσει ο δικηγόρος σας.
Κόκκινες ενδείξεις που συνήθως περνούν απαρατήρητες
Επιφυλακή χρειάζεται όταν ο συνομιλητής αποφεύγει να δώσει διεύθυνση ή να δείξει άδεια, όταν ζητά αποκλειστικά μετρητά χωρίς χαρτιά, όταν πιέζει για γρήγορη απόφαση, όταν μιλά με γενικότητες για «γνωστούς» και «άκρες» αντί για μεθόδους, όταν η τιμή αλλάζει ανάλογα με το πόσο «δύσκολη» είναι η υπόθεση χωρίς να αλλάζει το αντικείμενο της εργασίας, και βέβαια όταν η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από πρόσβαση, υποκλοπή ή παραβίαση λογαριασμών. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η απόσταση από την υπόσχεση έως τη ζημιά είναι μικρότερη απ’ όσο φαίνεται, και το μόνο κερδισμένο είναι η αίσθηση ασφάλειας που δίνει μια γρήγορη απάντηση —όχι η ίδια η απάντηση.